Σέρρες : O αναρχικός σεΐχης Μπεντρεντίν και ο τάφος του που έγινε...φαρμακείο

 Ο σεΐχης Μπεντρεντίν θεωρείται “άγιος” από την αριστερά και τους αναρχικούς στην Τουρκία, απαγχονίσθηκε στις Σέρρες, το λείψανο του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη πολλά χρόνια αργότερα, αλλά στον τόπο του μαρτυρίου, αντί να υπάρχει μνημείο προσκυνήματος (για να το επισκέφτονται χιλιάδες μπεκτασήδες), χτίστηκε ένα φαρμακείο!

 Η ιστορία του σεΐχη Μπεντρεντίν τοποθετείται στην περίοδο (1402 – 1413), που χαρακτηρίζεται και ως δεκαετής κρίση λόγω εμφύλιων προστριβών που προκαλούσαν οι ενδοδυναστικές συγκρούσεις των Οθωμανών. Ο Μπεντρεντίν γεννήθηκε το 1358 στη Σιμάβνα (Αμμόβουνο στα ελληνικά), μία μικρή πόλη, κοντά στην Αδριανούπολη. Ήταν γόνος πλούσιας και αριστοκρατικής οικογένειας. Ο πατέρας του ονομαζόταν Ισραήλ και η μητέρα του ήταν Ρωμιά, κόρη του φρούραρχου των Δημοτικών. Η ίδια εξισλαμίστηκε, έλαβε το όνομα Μελέκ (Αγγελική) και παντρεύτηκε τον γαζή Ισραήλ.

Ο Μπεντρεντίν σπούδασε στο ιεροδιδασκαλείο της Αδριανούπολης έχοντας συμμαθητή τον Πλήθωνα Γεμιστό και τον Εβραίο οπαδό του Αβερρόη, Ελισσαίο. Στην Προύσα παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας από τον ελληνικής καταγωγής Μαχμούτ Εφέντη και στο Ικόνιο σπούδασε Λογική και Αστρονομία έχοντας για δάσκαλο τον σοφό Φεϊζουλλάχ. Ταξίδεψε στο Κάιρο και στα Ιεροσόλυμα και στην επιστροφή του από το προσκύνημα στη Μέκκα μυήθηκε στο σουφισμό από το διδάσκαλο και σεΐχη Χασάν Αχλατί τον οποίον γνώρισε στο παλάτι των Μαμελούκων. Φόρεσε τον μανδύα των δερβίσηδων μοιράζοντας τα υπάρχοντα του στους απόρους και συμβολικά πέταξε τα βιβλία του στο Νείλο.

Οραματίσθηκε μία αταξική κοινωνία όπου θα επικρατούσε κοινοκτημοσύνη χωρίς φυλετικές, θρησκευτικές διακρίσεις, μία κοινωνία ανεκτικότητας, αδελφοσύνης, ευδαιμονίας και ισότητας.

Δεν αποδεχόταν την ανάσταση των νεκρών, πίστευε ότι ο Παράδεισος και η Κόλαση αποτελούσαν επίγειες καταστάσεις και άλλαξε την καθιερωμένη προσευχή του Ισλάμ, διατηρώντας μόνο τον ψαλμό «Ένας είναι ο Θεός» αφαιρώντας το «και προφήτης Αυτού ο Μωάμεθ».

Ο Μπεντρεντίν δίδαξε ότι για την ενοποίηση του κόσμου, απαιτείται η ενοποίηση των θρησκειών. Σύμφωνα με τον Βυζαντινό ιστοριογράφο Δούκα, ο Μουσταφά Μπορκλουτζέ, ο μαθητής του Μπεντρεντίν είχε δηλώσει: «Όποιος από τους Τούρκους πει ότι οι Χριστιανοί δεν είναι θεοσεβούμενοι, διαπράττει ασέβεια. Κάθε Τούρκος όταν συναντάει έναν Χριστιανό, οφείλει να τον φιλοξενεί και να τον τιμά ως άγγελον του Διός».

Η διδασκαλία του Μπεντρεντίν ήταν αντίθετη σε πολλές θεμελιώδεις αρχές της ισλαμικής τάξης και οργάνωσης. Επέτρεπε την κατανάλωση οίνου, τη μουσική και δίδασκε την μονογαμία και την σημασία της κοινοκτημοσύνης, από την οποία εξαιρούσε τη γυναίκα. Οι θρησκευτικές τελετές που τελούσε ο Μπεντρεντίν γίνονταν στα πρότυπα των Αγιορειτών ησυχαστών και συμμετείχε σε αυτές και ο χριστιανικός κλήρος.

Όταν το 1413 ο Μεχμέτ Τσελεμπή κατέλαβε την εξουσία, εξόρισε τον Μπεντρεντίν στη Νίκαια της Βιθυνίας, παραχωρώντας του τιμητικό μισθό. Στη συνέχεια η οθωμανική κεντρική εξουσία, διέκοψε τα οικονομικά προνόμια προς τους ετερόδοξους δερβίσηδες και επανέκτησε τις εκτάσεις που τους είχε παραχωρήσει.

Τότε ακριβώς, ο Μπεντρεντίν ηγήθηκε του κινήματος που αντιτάχθηκε στην οθωμανική εξουσία και το σουνιτικό κατεστημένο. Υπερασπίστηκε τα κεκτημένα και τη δεινή θέση στην οποία είχαν περιέλθει τα φτωχά, λαϊκά στρώματα των αγροτών, μουσουλμάνων, χριστιανών και εβραίων.

Το 1416 οργανώνονται δύο κινήματα. Το κίνημα του Μπεντρεντίν στην βορειοανατολική Βουλγαρία και το κίνημα του Μουσταφά Μπορκλουτζέ στην Ερυθραία της Σμύρνης. Τα δύο κινήματα αποτελούνταν από χριστιανούς, μουσουλμάνους και εβραίους αντάρτες, εξαθλιωμένους αγρότες που κοινό αίτημα τους ήταν η διεκδίκηση για καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Όλοι οι αντάρτες φορούσαν την ίδια στολή, έτρωγαν από κοινά συσσίτια και μοιράζονταν τα πάντα εκτός από τις γυναίκες τους. Μεταξύ τους δεν επικρατούσε διαχωρισμός φυλής και θρησκείας.

Στο κίνημα του Μπεντρεντίν συντάχθηκαν πάνω από δέκα χιλιάδες ένοπλοι άντρες. Ο σουλτάνος Μεχμέτ Α΄ προσπάθησε να καταστείλει την ανταρσία με την αποστολή έξι χιλιάδων γενιτσάρων υπό την αρχηγία του εξισλαμισμένου Σέρβου Σισμάν. Στα στενά του Στυλάριου Όρους της οροσειράς Ροδόπης, ο Σισμάν υφίσταται πανωλεθρία και οι γενίτσαροι κατακρεουργούνται από τους αντάρτες του Μπεντρεντίν.

Οι συγκρούσεις συνεχίζονται με τον σουλτανικό στρατό υπό την ηγεσία του Μπεγιαζίτ Πασά να προελαύνει προς την Βιθυνία, σκοτώνοντας και καταστρέφοντας τα πάντα. Η τελική μάχη δόθηκε στην Έφεσο όπου ο Μουσταφά συνελήφθη και σφαγιάσθηκε μαζί με χιλιάδες κινηματίες. Παρόμοιο τέλος θα βρει και ο Κεμάλ Τορλάκ με τους δερβίσηδές του, οι οποίοι θα απαγχονιστούν ομαδικώς στον κάμπο της Μαγνησίας. Ο Μπεντρεντίν συνελήφθη στις Σέρρες και κατόπιν δίκης απαγχονίσθηκε στην αγορά της πόλης, τον Δεκέμβρη του 1420.

Ο Heath Lori, στο Β΄ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο για τις Σέρρες, ανέφερε: ''Μία από τις σημαντικότερες πλευρές του υλικού που διασώζεται στους καταλόγους των Σερρών είναι ότι ρίχνουν φως στο ρόλο του σεΐχη Μπεντρεντίν Σιμαβνάογλου, ο οποίος εκτελέστηκε ως πολιτικός επαναστάτης στην αγορά της πόλης. Το γεγονός ότι το κίνημα του Μπεντρεντίν συνέχιζε να επιζεί σε όλη την Οθωμανοκρατία συνάγεται από το ότι το 1923, οι τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι των Σερρών (που θα εγκατέλειπαν τις Σέρρες στα πλαίσια της ανταλλαγής πληθυσμών σύμφωνα με την συνθήκη της Λωζάννης) ξέθαψαν το λείψανο του σεΐχη Μπεντρεντίν και το μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη. Από όλους τους Οθωμανούς που πέθαναν στα Βαλκάνια την ιστορική περίοδο 1354 – 1923, μόνο το λείψανο του σεΐχη Μπεντρεντίν συνόδεψε την αποχώρηση των τουρκόφωνων μουσουλμάνων με την ανταλλαγή πληθυσμών της Συνθήκης της Λωζάννης το 1923. Ο Μπεντρεντίν ενταφιάστηκε για δεύτερη φορά στο νεκροταφείο που βρίσκεται το μνήμα του σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ και του Ζιγιά Γκιοκάλπ, στο Τσεμπερλίτας της Κωνσταντινούπολης''.

Το 1999 γράφτηκε στην τουρκική εφημερίδα Hürriyet” Μία ομάδα Μπεκτασήδων μουσουλμάνων είχαν επισκεφτεί πρόσφατα τις Σέρρες για να προσκυνήσουν στον τάφο ενός από τους ιδρυτές της αίρεσης των Μπεκτασήδων, του σεΐχη Μπεντρεντίν, παρ’ ότι τα οστά του έχουν μεταφερθεί στην Κωνσταντινούπολη από το 1924 και παρ’ ότι στην θέση του μαυσωλείου του, στην οδό Βενιζέλου 63, υπάρχει σήμερα το φαρμακείο του Αχιλλέα Λιθάρη!», συνέχεια ενός εστιατορίου που χτίστηκε πάνω στον τάφο του.

Ο Υπεύθυνος Πολιτισμού της Νομαρχίας Σερρών Βασίλης Βαφειάδης μαζί με τοπικούς συλλόγους έκαναν ενέργειες να υπάρξει ένα μνημείο στην πλατεία όπου κρεμάστηκε ο Μπεντρεντίν, αλλά ο Μητροπολίτης Θεολόγος με παρασκηνιακές ενέργειες ακύρωσε την προσπάθεια και η πόλη έχασε την ευκαιρία να προσελκύσει χιλιάδες προσκυνητές.

Ο σεΐχης Μπεντρεντίν, λόγω του λαϊκού χαρακτήρα του κινήματος του, έχει υμνηθεί σε βαθμό «Αγίου» από τη σύγχρονη τουρκική αριστερά και το κίνημα των Τούρκων αναρχικών. Το 2016 ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας μιλώντας στους μουσουλμάνους κατοίκους της Φιλλύρας στο Νομό Ροδόπης αναφέρθηκε και στον Σεϊχη Μπεντρεντίν. Στον πρώτο «μουσουλμάνο σοσιαλιστή».

Ο μεγάλος μαρξιστής ποιητής Ναζίμ Χικμέτ έχει γράψει το περίφημο «Έπος του Μπεντρεντίν» που δημοσιεύθηκε το 1936. Οι παρακάτω στίχοι του Χικμέτ από το «Έπος του Μπεντρεντίν» μελοποιήθηκαν από τον Θάνο Μικρούτσικο και σε πρώτη εκτέλεση ερμήνευσε η Μαρία Δημητριάδη:

Έκανε ζέστη

Αυτός ασάλευτος πάνου στα βράχια κοίταζε

Τα μάτια του σάμπως δυο αετοί

Χιμούσανε κατά τον κάμπο

Αυτός απάνω από τα όρη του Καράμπουρουν

Κοίταζε τον ορίζοντα

Εκεί που τούτη η γης ετέλειωνε

Και σούφρωσε τα φρύδια του

Έκανε ζέστη

Ο Μουσταφά ο Λοχαγός του Μπεντρεντίν κοίταζε

Κοίταζε δίχως φόβο

Ο χωρικός ο Μουσταφά

Δίχως οργή

Κοίταζε ολόισια μπροστά του

Κι από ψηλά από τα βράχια

Κοίταζαν του Μπεντρεντίν τα παλικάρια

Του Μπεντρεντίν τα παλικάρια

Πέρα απ’ τον ορίζοντα κοιτάζανε

Μ’ άσπρα πουκάμισα δίχως ραφές

Με ξέσκεπα κεφάλια

Μ΄ όλόγυμνα σπαθιά και πόδια

Του Μπεντρεντίν τα παλικάρια

Στον εχθρό ριχτήκανε

Τούρκοι χωριάτες του Αϊδινιού

Ρωμιοί ψαράδες απ’ τη Σάμο

Να οι δέκα χιλιάδες σύντροφοι του Μουσταφά

 

 https://www.fosonline.gr